Ο ρόλος της Γαλλίας και της Ιταλίας στην λιβυκή κρίση

της Ζωής Μπαλτζοπούλου

Το ενδιαφέρον της Ιταλίας και της Γαλλίας για την Λιβύη δεν είναι πρόσκαιρο, αλλά μετρά δεκαετίες. Οι δύο μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις διατηρούν στενές σχέσεις με την αραβική χώρα. Το χρονικό των στενών σχέσεων μεταξύ των χωρών αυτών ξεκινά από το 1911^[1]. Όσον αφορά τις θέσεις των δύο ευρωπαϊκών κρατών απέναντι στη λιβυκή κρίση, η Γαλλία τάσσεται υπέρ του στρατηγού Khalifa Haftar, ενώ η Ιταλία υπέρ της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης. Οι λόγοι για τους οποίους οι δύο χώρες υποστηρίζουν τους δύο αντιπάλους, καθώς και οι τελευταίες εξελίξεις σε σχέση με τη Γαλλία, την Ιταλία και τη λιβυκή κρίση, πρόκειται να αναλυθούν παρακάτω.

             Όσον αφορά τις τελευταίες κινήσεις των δύο ευρωπαϊκών χωρών απέναντι στη λιβυκή κρίση, μπορούν να σημειωθούν τα εξής:

            Mία από τις πιο σημαντικές δυναμικές που καθορίζουν τον 5ετή εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη, είναι ότι η Γαλλία στηρίζει τον Khalifa Haftar και τις δυνάμεις του στον Εθνικό Λιβυκό στρατό (LNA), αν και οι αρχές στο Παρίσι δεν το έχουν ανακοινώσει επίσημα ή το απορρίπτουν, πιθανότατα γιατί δε θέλουν να δείξουν ότι έχουν διαφορετική στάση από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη. Ειδικότερα, μετά από τον θάνατο τριών Γάλλων, στελεχών των ενόπλων δυνάμεων στη Λιβύη τον Ιούλιο του 2016, οι ειδικοί έχουν καταλάβει ότι η Γαλλία θα είναι ένας βασικός παίκτης σε αυτή την κρίση που έχει ξεσπάσει στη Λιβύη, στο πλευρό του Khalifa Haftar^[2], που ανακοίνωσε μία εκστρατεία ενάντια των Ισλαμιστών και άλλων αντιπάλων στη Βεγγάζη^[3]. Έτσι, η Γαλλία επιλέγει να τον υποστηρίξει, καθώς θεωρεί ότι με τον τρόπο αυτό θα προστατευθεί -δεδομένης της εκστρατείας- από τους Ισλαμιστές.

            Η Ιταλία εκφράζει τη δυσαρέσκειά της σχετικά με την υποστήριξη του Haftar από το Παρίσι, καθώς θεωρεί ότι υπονομεύονται με αυτόν τον τρόπο όλες οι εναπομείνασες ελπίδες για μία πολιτική λύση στον εμφύλιο πόλεμο.

Για τον πρόεδρο Emmanuel Macron, η υποστήριξη του Haftar γίνεται προκειμένου να προστατευθεί η χώρα έναντι ενδεχόμενων τρομοκρατικών επιθέσεων, όπως προαναφέρθηκε. Η εξωτερική πολιτική της Γαλλίας έχει να κάνει με τη διεθνή agenda του Macron, ο οποίος προσπαθεί να ενισχύσει τις στρατηγικές σχέσεις της χώρας του με την Αίγυπτο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δύο από τους πιο σημαντικούς χρηματοδότες του Haftar^[4]. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να ενισχυθεί και το κύρος της Γαλλίας στο παγκόσμιο σκηνικό.

Σύμφωνα με τον Salvini και άλλες ιταλικές προσωπικότητες, η υποστήριξη του Haftar από τη Γαλλία σχετίζεται με τα οικονομικά και εμπορικά συμφέροντά της στη Λιβύη. Με τις δυνάμεις του Haftar να ελέγχουν πρακτικά τα παράκτια αποθέματα πετρελαίου, είναι αναμενόμενο η Ιταλία να ισχυρίζεται ότι η γαλλική εξωτερική πολιτική στη Λιβύη σχετίζεται άμεσα με τις φιλοδοξίες του γαλλικού ενεργειακού κολοσσού “Total”.

            Η Γαλλία φαινομενικά στηρίζει τη διαδικασία ειρήνης, στην οποία διαμεσολαβητής είναι τα Ηνωμένα Έθνη και υπεύθυνος αυτής είναι ο τέως Λιβανέζος υπουργός πολιτισμού Ghassan Salam.

            Μία από τις διπλωματικές καινοτομίες υψηλού προφίλ του Emmanuel Macron, αφότου κέρδισε την προεδρία το 2017, ήταν να καλέσει τον Haftar και τον Sarraj σε έναν πύργο έξω από το Παρίσι, προκείμενου να βρεθεί μία μέση λύση. Αυτό ήταν ένα σημάδι που έδειχνε ότι η Γαλλία ήταν και πάλι στο παιχνίδι. Ο Γάλλος υπουργός εξωτερικών Jean-Yves Le Drian, που στην προηγούμενη θέση του ως υπουργός άμυνας ήταν ο θεμελιωτής της στρατηγικής “back Haftar”, μοιάζει να έχει πείσει τον νεαρό πρόεδρο ότι η Λιβύη θα ήταν μία γρήγορη νίκη για αυτόν, σύμφωνα με τον Tarek Megerisi. Υποτίμησε την πολυπλοκότητα της κατάστασης στην αραβική χώρα και προσπάθησε να βασιστεί στα στρατιωτικά μέσα για να επιλύσει ένα πολιτικό πρόβλημα^[5].

            Η επιστροφή της Γαλλίας στη Λιβύη είναι μία στρατηγική αναγκαιότητα, που περιέχει και έναν πολιτικό γρίφο. Από τη μία πλευρά, η ανάμειξη του Παρισιού είναι ένα απαραίτητο στοιχείο  για τον περιορισμό των μεταναστευτικών κυμάτων στην Ευρώπη, της τρομοκρατίας και για την προστασία των ευρωπαϊκών επενδύσεων στην περιοχή. Από την άλλη πλευρά, η πρότερη ανάμειξη της Γαλλίας και τα πολιτικά σκάνδαλα που αφορούσαν και τον πρώην πρόεδρο Nicolas Sarkozy και την καμπάνια του, η οποία χρηματοδοτήθηκε από τον Muammar Qadhafi, κάνει την παρουσία της Γαλλίας στην Τρίπολη πολύ λεπτή. Ο γρίφος αυτός ωθεί τη χώρα να επιλέξει την πιο ασφαλή λύση για τη Λιβύη, που είναι να υποστηρίξει έναν άνθρωπο ισχυρό όσο ο Khalifa Haftar για να δώσει τέλος σε αυτό το χάος^[6].

            Τον Φεβρουάριο του 2019 ο Γάλλος υπουργός άμυνας ανακοίνωσε ότι η Γαλλία θα έδινε έξι ταχέα σκάφη στη Λιβύη, με τα οποία θα ενίσχυε τον έλεγχο των ακτών της. Η πρόσφατη απόφαση της Γαλλίας να αποσύρει την προσφορά των έξι αυτών πλοίων στην Λιβύη είναι καλά νέα, καθώς η Λιβύη θα μπορούσε να τα έχει χρησιμοποιήσει για πρόσφυγες και μετανάστες.  

            Στο πλαίσιο της Διάσκεψης του Βερολίνου που έλαβε χώρα στις 19 Ιανουαρίου, ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron ζήτησε να σταματήσει η αποστολή φιλοτούρκων Σύρων μαχητών στην Τρίπολη, προκειμένου να υποστηρίξουν την τοπική κυβέρνηση που αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ^[7].

            Όσον αφορά την θέση της Ιταλίας -της οποίας αποικία ήταν η Λιβύη-, αυτή στηρίζει την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Τρίπολης, πιστεύοντας ότι θα επωφεληθεί από τον πρωθυπουργό Fayez al-Sarraj στα θέματα του μεταναστευτικού και των πετρελαιοπηγών υπό τον έλεγχο της πετρελαϊκής εταιρείας ENI.

            Μάλιστα, όσον αφορά το μεταναστευτικό, λίγο καιρό πριν αποκαλύφθηκε ότι η ιταλική κυβέρνηση δούλευε στενά με τον Abd al-Rahman “Bija” Milad, τον επικεφαλής της δημοφιλούς λιβυκής πολιτοφυλακής Zawivah, προκειμένου να περιορίσει το ρεύμα προσφύγων από τη λιβυκή ακτή. O Bija είναι πολύ γνωστός σε ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στα Ηνωμένα Έθνη. Έχει αναγνωριστεί, μάλιστα, σε ένα report του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών ως κάποιος που έχει αναμειχθεί σε μεγάλο βαθμό σε δραστηριότητες λαθρεμπορίου και στην βύθιση βαρκών μεταναστών με τη χρήση πυροβόλων όπλων. Για πολλούς, η συνεργασία της Ρώμης με έναν Λίβυο εγκληματία ήταν μία έκπληξη.

            Καθώς λείπει μία κεντρική αρχή η οποία μπορεί να ασκήσει πλήρη έλεγχο στη λιβυκή επικράτεια, η χώρα έχει γίνει επίσης ένα κέντρο μεταφοράς μεταναστών και προσφύγων από την αφρικανική ήπειρο και τη Μέση Ανατολή.

            Η ανάγκη αντιμετώπισης αυτής της κατάστασης, οδήγησε στην υπογραφή του “Memorandum of Understanding”. Το τελευταίο, που υπογράφηκε το 2017 από την Ιταλία και τη λιβυκή κυβέρνηση στην Τρίπολη, εγκαθίδρυσε ένα πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών στον αναπτυξιακό τομέα, καταπολεμώντας την παράνομη μετανάστευση, το ανθρώπινο trafficking και ισχυροποιώντας την ασφάλεια των συνόρων. Αν και καλύπτει μερικά θέματα, η συμφωνία ερμηνεύεται σαν να συνομολογήθηκε για έναν σκοπό: να μειώσει τον αριθμό των παράνομων μεταναστών που ταξιδεύουν από τη Λιβύη στην Ευρώπη. Όμως το MoU έχει επίσης υποχρεώσεις που συχνά έχουν παραβλεφθεί. Πέρα από αυτό, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κέντρων κράτησης για πρόσφυγες και μετανάστες στη λιβυκή επικράτεια, τα οποία χρηματοδοτούνταν από την ιταλική κυβέρνηση και διευθύνονταν από τη Λιβύη. Οι συνθήκες σε αυτά τα κέντρα είχαν χαρακτηριστεί απάνθρωπες.

            Την περίοδο αυτή, συζητήσεις στην Ιταλία εστιάζουν σε αυτούς που καταφέρνουν να φτάσουν στις ακτές της και ζητούν άσυλο. Αυτή είναι η στιγμή που η προσοχή στρέφεται στους δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες που κρατούνται στα κέντρα κράτησης στη Λιβύη, χάρη στο “Memorandum of Understanding” του 2017^[8].

            Στις αρχές Νοεμβρίου του 2019, η Ιταλία αποφάσισε να μην αποσυρθεί από το “Memorandum of Understanding” (MoU), παρά τα μηνύματα ομάδων ανθρωπίνων δικαιωμάτων να ανακληθεί. Αυτό συνέβη γιατί η νέα ιταλική κυβέρνηση δεν είχε πρόθεση να αλλάξει πορεία στις συμφωνίες της με τη Λιβύη.

            Μέχρι στιγμής, το γεγονός, ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία με τις παραστρατιωτικές οργανώσεις έχει επιτύχει τον σκοπό της, δε θα έπρεπε να αποκρύπτει δύο σημαντικά πράγματα. Πρώτον, οι συμφωνίες μεταξύ της Ιταλίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις παραστρατιωτικές οργανώσεις μπορεί να έχουν μειώσει τη ροή των παράνομων μεταναστών και να έχουν προστατεύσει τις ενεργειακές υποδομές, περιλαμβάνοντας και τον αγωγό φυσικού αερίου GreenStream, όμως δεν έχουν φέρει κοντά τις ομάδες αυτές σε πολιτικό επίπεδο. Δεύτερον, κάνοντας διαπραγματεύσεις με τις παραστρατιωτικές οργανώσεις ως πιθανούς πολιτικούς δρώντες, η Ιταλία και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αποτύχει να τους κάνουν να ανταποκρίνονται σε αιτήματα που προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ταυτότητα των ανθρώπων που κρατούνται^[9].

            Στο επίπεδο των πετρελαιοπηγών, τον Ιούλιο του 2018, η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία “ENI”, της οποίας η επιρροή στην ιταλική εξωτερική πολιτική είναι σημαντική, έφτασε σε συμφωνία με την Εθνική Λιβυκή Εταιρεία Πετρελαίου, που αποσκοπούσε στη δημιουργία της εταιρείας Mellitah Oil and Gas (MOG). Σύμφωνα με έρευνες, οπλισμένες λιβυκές ομάδες πληρώνονταν προκειμένου να προστατεύσουν την MOG στην περιοχή Zawiya της Λιβύης.

Προσλαμβάνοντας αυτές τις εγκληματικές παραστρατιωτικές οργανώσεις,  η ΕΝΙ συνέχιζε να παραβλέπει τα ανθρώπινα δικαιώματα και βασικές διεθνείς νομικές υποχρεώσεις. Στο μεταξύ, επωφελείται από το λιβυκό πετρέλαιο και εξασφαλίζει τη σταθερή παροχή του στην ιταλική αγορά. Επισημαίνεται πως η Ιταλία παραμένει ο κορυφαίος προορισμός εξαγωγών για την Λιβύη.

            Η Ιταλία βιάστηκε να φανεί διπλωματικά αξιόπιστη μετά την προσφορά της να παίξει έναν κεντρικό ρόλο στην επίλυση της κατάστασης στη Λιβύη. Αυτό, όμως, φανέρωσε τις αποτυχίες της κυβέρνησης.

            Την ίδια στιγμή, ο Ιταλός υπουργός εξωτερικών Luigi Di Maio οδηγήθηκε σε απομόνωση σε μία συνάντηση με ομολόγους από τη Γαλλία, την Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Κύπρο και αρνήθηκε να υπογράψει ένα τελικό ανακοινωθέν στη Λιβύη, καθώς ένιωσε ότι μεροληπτούσε υπέρ του Haftar.

Οι διπλωμάτες φοβούνται ότι η Ρώμη χάνει την επιρροή της στη Λιβύη. Αυτό ήταν εμφανές και πριν από λίγο καιρό, όταν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Mike Pompeo κάλεσε αξιωματούχους από όλον τον κόσμο μετά τη δολοφονία του Qasem Soleimani στη Βαγδάτη, αλλά δεν ήρθε σε επαφή με τη Ρώμη, παρά το γεγονός ότι η Ιταλία αποτελούσε τη μεγαλύτερη δυτική στρατιωτική δύναμη στο Ιράκ μετά τις ΗΠΑ^[10].

Καταλήγοντας, μία περισσότερο ενωμένη Ευρωπαϊκή Ένωση, θα μπορούσε να προβεί σε πράξεις και συμφωνίες που αποβλέπουν στην εκεχειρία. Αυτό, θα της προσέδιδε μεγαλύτερο έλεγχο και σε άλλες πολιτικές διαδικασίες. Η κοινή θέση μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας και της Ιταλίας πάνω στο θέμα αυτό, παρουσιάζει την αρχή μίας ευρωπαϊκής συμμαχίας που θα μπορούσε να βρει κι άλλους υποστηρικτές και έπειτα να χρησιμοποιήσει τη συλλογική αυτή δύναμη σε άμεσες διαδικασίες. Η Γαλλία θα ήταν μία φυσική και απαραίτητη προσθήκη σε αυτή τη συμμαχία. Η χώρα αυτή θέλει μεν να παίξει έναν κεντρικό ρόλο στην επίλυση της λιβυκής κρίσης, η υποστήριξή της ωστόσο στον Haftar δεν αποτελεί μονοπάτι προς αυτή τη λύση^[11], καθώς η θέση της είναι αντίθετη αυτής των ευρωπαϊκών δυνάμεων, με αποτέλεσμα να δημιουργείται πόλωση. Εάν οι Ευρωπαίοι δεν κινηθούν προς το σχέδιο μίας νέας, ενιαίας ευρωπαϊκής θέσης, και συνεχίσουν άλλες χώρες να υποστηρίζουν τον στρατηγό Haftar και άλλες την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Τρίπολης, τότε, πιθανότατα στο μέλλον να βρεθούν ως παρατηρητές στη λιβυκή κρίση,  χωρίς να έχουν κάποιον κεντρικό ρόλο σε αυτή.

---

^[1] “Τα συμφέροντα των παικτών: Οι στενές σχέσεις Ιταλίας και Γαλλίας με την Λιβύη”, Skai news, 11 December 2019 [Online at: https://www.skai.gr/news/world/ta-symferonta-ton-paikton-oi-stenes-sxeseis-italias-kai-gallias-me-tin-livyi]

^[2] Giorgio Cafiero, “Libya: Flashpoint In French-Italian Ties”, Lobelog, 16 June 2019 [Online at: https://lobelog.com/libya-flashpoint-in-french-italian-ties/]

^[3] John Iris, “France says three soldiers died in accident on Libya intelligence mission”, Reuters, 20 July 2016 [Online at: https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france-idUSKCN1000R3]

^[4] Giorgio Cafiero, “Libya: Flashpoint In French-Italian Ties”, Lobelog, 16 June 2019 [Online at: https://lobelog.com/libya-flashpoint-in-french-italian-ties/]

^[5] Paul Taylor, “France’s double game in Libya”, Politico, 17 April 2019, [Online at: https://www.politico.eu/article/frances-double-game-in-libya-nato-un-khalifa-haftar/]

^[6] Youssef Tobi, “Libya and France: A Revival of ‘Napoleonism’?”, Rusi, 1 May 2019, [Online at: https://rusi.org/commentary/Libya-France-A-Revival-of-Napoleonism]

^[7] “Διάσκεψη Βερολίνου: Οι αποφάσεις για τη Λιβύη και τα επόμενα βήματα”, Kathimerini, 20 January 2020, [Online at: https://www.kathimerini.gr/1060992/gallery/epikairothta/kosmos/diaskeyh-verolinoy-oi-apofaseis-gia-th-livyh-kai-ta-epomena-vhmata]

^[8]  Romana Rubeo & Ramzy Baroud, “Italy's dubious policies in Libya”, Aljazeera, 7 November 2019, [Online at: https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/italy-dubious-policies-libya-191101102013220.html]

^[9] Arturo Varvelli and Matteo Villa, “Italy’s Libyan conundrum: The risks of short-term thinking”, 26 November 2019, [Online at: https://www.ecfr.eu/article/commentary_italys_libyan_conundrum_the_risks_of_short_term_thinking]

^[10] Crispian Balmer, “Italian foreign policy flounders amidst Libyan blunders”, Reuters, 9 January 2020, [Online at: https://www.reuters.com/article/us-italy-libya-diplomacy/italian-foreign-policy-flounders-amidst-libyan-blunders-idUSKBN1Z821D]

^[11] Tarek Megerisi, “Waiting for France: the mission member of Europe’s coalition on Libya”, European Council on Foreign Relations, 18 April 2019, [Online at: https://www.ecfr.eu/article/commentary_waiting_for_france_the_missing_member_of_europes_coalition_on_li]

Διάβασε με

Ο ρόλος της Ρωσίας στην Λιβύη

της Τσακάλου Κωνσταντίνας

Ο βαθμός επέμβασης της Ρωσίας στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης αποκαλύπτεται μέσα από ποικίλους τρόπους και υπό διάφορες μορφές. Η διείσδυση της Μόσχας στη λιβυκή εμφύλια διαμάχη φαίνεται, τόσο μέσα από παραστρατιωτικές ενέργειες, όσο και μέσα από την άσκηση ήπιας ισχύος.

Η  πιο εμφανής, αλλά  ταυτόχρονα, και πιο αμφιλεγόμενη ένδειξη ένοπλης παρουσίας της Ρωσίας στη Λιβύη είναι η εγκατάσταση μισθοφορικών ομάδων στα εδάφη της, με γνωστότερη όλων την ομάδα Wagner. Σύμφωνα με την Κυβέρνηση της Τρίπολης, μέχρι τον Δεκέμβριο του 2019, οι ρωσικές μισθοφορικές ομάδες που εδράζονταν στα λιβυκά εδάφη άγγιζαν τον αριθμό των 800[1].

Τόσο η κυβέρνηση Sarraj, όσο και οι ΗΠΑ έχουν τοποθετηθεί επί του ζητήματος, κατηγορώντας την Ρωσία για την επιρροή που ασκεί στην περιοχή, ενώ στα ίδια πλαίσια είχε προσανατολιστεί και η κυβέρνηση της Άγκυρας, αναφέροντας πως οι ενέργειες του Κρεμλίνου τάσσονται ενάντια της κυβέρνησης που υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη[2].

Ωστόσο, παρά τις έντονες αντιδράσεις που έχουν προκληθεί κατά της παρεμβατικής πολιτικής της Μόσχας στη Λιβύη, το Κρεμλίνο εξακολουθεί να αρνείται εμφατικά κάθε πιθανότητα διασύνδεσης με την συγκεκριμένη ομάδα. Ο Πρόεδρος, Vladimir Putin, σε δήλωσή του, είχε τονίσει πως τα συμφέροντα της μισθοφορικής ομάδας Wagner δεν ταυτίζονται επ’ ουδενί με εκείνα του κράτους, υποστηρίζοντας πως η χρηματοδοτική εξασφάλιση των μισθοφορικών αυτών οντοτήτων δεν καλύπτεται από την ρωσική κυβέρνηση[3].

Οι ισχυρισμοί του Κρεμλίνου περί μη στρατιωτικής παρέμβασης δεν αναιρούν το γεγονός πως η δύναμη του μισθοφορικού σώματος στα εδάφη της Λιβύης θεωρείται ιδιαιτέρως υπολογίσιμη. Η τοποθέτηση ελεύθερων σκοπευτών, η εισαγωγή προηγμένων αεροσκαφών Sukhoi, αλλά και πυροβόλων όπλων εντός της περιοχής, είναι μερικά μόνο από τα μέσα που διαθέτουν οι Ρώσοι  μισθοφόροι για τη συμμετοχή τους στην εμφύλια σύρραξη[4].

Σε αντιδιαστολή με τις εμφατικές αντιδράσεις της ρωσικής κυβέρνησης, η συνάντηση που είχε πραγματοποιηθεί στη Μόσχα, τον Νοέμβριο του 2018, ανάμεσα στον Στρατάρχη Haftar, τον Επικεφαλή της Ομάδας Wagner,Yevgeny Prigozhin, και τον Ρώσο Υπουργό Άμυνας, ενισχύει το ενδεχόμενο αποστολής Ρώσων στρατιωτικών συμβούλων στο πλευρό του Haftar[5].

Οι πρόσφατες συναντήσεις του Ρώσου Προέδρου με τον Τούρκο ομόλογό του, με απώτερο σκοπό την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στη Λιβύη, συνοδεύτηκαν με την απόσυρση των ρωσικών μισθοφορικών δυνάμεων από τις πρώτες γραμμές, κατά μήκος της Νότιας Τρίπολης. Μάλιστα, η εν λόγω πληροφορία επιβεβαιώθηκε και από τον Διοικητή των δυνάμεων του λιβυκού στρατού, Nasser Amar[6].

Πέραν των ισχυρισμών για έμμεση, στρατιωτική εμπλοκή της Ρωσίας στην εμφύλια διαμάχη, η σύμπραξη Τουρκίας-Ρωσίας στο ζήτημα της λιβυκής εκεχειρίας θα μπορούσε να συγκριθεί με παρόμοιες ενέργειες των δύο κρατών, οι οποίες στόχευαν στον τερματισμό των εχθροπραξιών στη Συρία.

 Μάλιστα, η Εκπρόσωπος Τύπου του Υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, Maria Zakharova, σε αναφορά της για τις διαβουλεύσεις με την τουρκική πλευρά, είχε υπογραμμίσει πως οι συζητήσεις για την κατάπαυση του πυρός στη Λιβύη επρόκειτο να υλοποιηθούν υπό τη αιγίδα τόσο των Υπουργείων Εξωτερικών, όσο και των Υπουργείων Άμυνας των δύο κρατών.

Η ανάληψη πρωτοβουλιών για τη διαχείριση της λιβυκής εμφύλιας κρίσης εκ μέρους της Ρωσίας καταδεικνύει, ως επί το πλείστον, τη διπλωματική υπεροχή της Μόσχας επί του ζητήματος. Καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, το Κρεμλίνο διαδραμάτισε τον πλέον κομβικό ρόλο στις συζητήσεις, επιδιώκοντας τη συνδιαλλαγή και με τις δύο αντίπαλες πλευρές.

Απτά παραδείγματα των παραπάνω ισχυρισμών αποτελούν οι προσπάθειες της επίτευξης τερματισμού των εχθροπραξιών που έλαβαν χώρα στη Μόσχα. Οι εν λόγω απόπειρες προσέλαβαν θετικό πρόσημο μιας και, παρά το ότι δεν επετεύχθη συμφωνία[7], τέθηκαν οι βάσεις για τη Διάσκεψη του Βερολίνου.

Μάλιστα, κατόπιν της ανάληψης διπλωματικών πρωτοβουλιών από μέρους της Ρωσίας, η Καγκελάριος Merkel επιδίωξε άμεση τηλεφωνική επικοινωνία με τον Vladimir Putin, με σκοπό τη διευθέτηση ζητημάτων που συζητήθηκαν στη Διάσκεψη[8].

Η απόπειρα κατάπαυσης των αιματηρών συγκρούσεων της Λιβύης, με βασικούς πρωταγωνιστές τη Ρωσία και την Τουρκία, παρακίνησε ηγέτες κρατών, πέραν της Γερμανίας, να επιζητήσουν τηλεφωνική επαφή με τον Ρώσο Πρόεδρο. Ο Πρίγκιπας του Άμπου Ντάμπι[9], αλλά και ο Πρωθυπουργός της Ιταλίας, Giuseppe Conte, έσπευσαν να λάβουν ενημέρωση από το Κρεμλίνο, με τον τελευταίο να χαιρετίζει και να επιδοκιμάζει τις συμφωνίες που επιτεύχθηκαν στην Κωνσταντινούπολη στις 8 Ιανουαρίου[10].

Η συμβολή της Μόσχας στην επίλυση της εμφύλιας κρίσης ενισχύει σε μεγάλο τη διεθνή εικόνα της χώρας σχετικά με την ικανότητά της να επιδίδεται επί των διαπραγματεύσεων.

Σε κάθε περίπτωση, τα συμφέροντα της Ρωσίας στη Λιβύη φαίνεται πως έχουν ως βασικό άξονα τις πλούσιες πλουτοπαραγωγικές πηγές που διαθέτει η χώρα. Οι ενεργειακές δραστηριότητες της Λιβύης αποτέλεσαν για τη Ρωσία έναν εκ των λόγων επέμβασης στην εμφύλια σύρραξη.

Πριν από την έναρξη της επιχείρησης για την κατάληψη της πόλης Fezzan, ο στρατάρχης Haftar είχε προχωρήσει σε συζητήσεις με τη ρωσική πλευρά για την υπογραφή συμβολαίων με σκοπό την εξαγωγή πετρελαίου. Μάλιστα, αφότου επετεύχθη η κυριαρχία επί των κομβικών σημείων Sharara και El Feel, η Ρωσία, αποσκοπώντας στον έλεγχο της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου, φαίνεται πως  υποστήριξε τις προσπάθειες του στρατάρχη για την έναρξη των επιχειρήσεων με στόχο την κατάληψη της Τρίπολης[11].

Ωστόσο, η υποστήριξη του καθεστώτος Haftar από τη Μόσχα πραγματοποιήθηκε με ποικίλους τρόπους. Ένα από τα πιο ισχυρά και καθοριστικά μέσα που αξιοποίησε το Κρεμλίνο για να ενισχύσει τον αγώνα της κυβέρνησης Haftar, ήταν η έκδοση και η αποστολή τραπεζογραμματίων προς την παράλληλη Κεντρική Τράπεζα της Ανατολικής Λιβύης.

Η έκδοση χαρτονομισμάτων, ως μέρος της γενικότερης αρωγής που προσέφερε η Ρωσία στην κυβέρνηση Haftar, είχε αποτελέσει ένα από τα βασικότερα αίτια για την έκφραση δυσαρέσκειας του Πρωθυπουργού Sarraj προς το Κρεμλίνο στη Διάσκεψη του Παλέρμο, τον Νοέμβριο του 2018[12].

Από την περίοδο έναρξης της οικονομικής υποστήριξης του Haftar μέχρι και τον Οκτώβριο του 2019, τυπώθηκαν και στάλθηκαν από τη Ρωσία συνολικά 10.805 δις λιβυκά δηνάρια[13], ενώ τον Νοέμβριο του 2019 οι Αρχές της Μάλτας κατέσχισαν ένα μεγάλο φορτίο τραπεζογραμματίων τυπωμένων στη Ρωσία, το οποίο είχε ως τελικό αποδέκτη την μη αναγνωρισμένη κυβέρνηση του Haftar[14].

Παρά ταύτα, οι συζητήσεις της Ρωσίας με την κυβέρνηση Sarraj σχετικά με την προσφορά 1 δις τόνων σιταριού, καταδεικνύουν πως το Κρεμλίνο αποσκοπεί στην εδραίωσή της επιρροής του στην περιοχή, με πρωταρχικό σκοπό την προώθηση οικονομικής φύσεως συμφερόντων. Ταυτόχρονα, η αναβίωση των επαφών του Κρεμλίνου με την οικογένεια Qaddafi[15]σηματοδοτούν πως η Ρωσία επιδιώκει μια σταθερή και διαρκή παρουσία στα τεκταινόμενα της Λιβύης, εκμεταλλευόμενη κάθε πιθανό παράθυρο ευκαιρίας, ανεξαρτήτως εξουσίας.

Η έμμεση ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας της Ρωσίας, αλλά και οι δεσμοί εξάρτησης σε άλλους τομείς με το κατ’ ευφημισμόν λιβυκό κράτος, αυξάνουν την επιρροή της Μόσχας και την καθιστούν μία από τις σημαντικότερες γεωστρατηγικές δυνάμεις, ικανή να πρωτοστατήσει στις διαδικασίες εκεχειρίας.

Ταυτόχρονα, η ανάμειξη της Ρωσίας στη Λιβύη επηρεάζει εμμέσως, τόσο το ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντός της περιοχής, όσο και τη γενικότερη σχέση των ευρωπαϊκών κρατών μεταξύ τους. Η διαχείριση της εμφύλιας κρίσης, συμπεριλαμβανομένου και του ζητήματος των μεταναστευτικών ροών, προσδίδουν στη Ρωσία ισχυρά διαπραγματευτικά εχέγγυα απέναντι στην Ευρώπη.

Η επιρροή που έχει αποκτήσει η Ρωσία εντός των λιβυκών εδαφών της παρέχει όλα τα απαραίτητα εφόδια για τον εν δυνάμει επαναπροσδιορισμό των συμφωνιών και των πεπραγμένων που έχουν ληφθεί εις βάρος των ρωσικών συμφερόντων, όπως είναι οι οικονομικές κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς εκείνη[16].

Συμπερασματικά, η τακτική της Ρωσίας στη Λιβύη, με πρόσκαιρο σύμμαχο την Τουρκία, εμπερικλείεται στα ευρύτερα γεωστρατηγικά σχέδια του Κρεμλίνου, τα οποία αποσκοπούν στην ενίσχυση της επιρροής της Μόσχας, τόσο στην αφρικανική ήπειρο, όσο και στη Μέση Ανατολή. Σε κάθε περίπτωση, οι ενέργειες της Ρωσίας στην εμφύλια διαμάχη ενδυναμώνουν τη θέση της στο διεθνές στερέωμα, ενώ ταυτόχρονα, αποσταθεροποιούν τις στρατηγικές επιδιώξεις των ευρωπαϊκών κρατών που διατηρούν συμφέροντα εντός της χώρας.

---

[1] “Libyan officials cite evidence of Russian mercenaries in war”, Aljazeera, 5 December 2019. [Online at: https://www.aljazeera.com/news/2019/12/libyan-officials-cite-evidence-russian-mercenaries-war-191205083745552.html ]

[2] “Libyan conflict: Turkey and Russia call for ceasefire”, BBC News, 8 January 2020. [Online at: https://www.bbc.com/news/world-africa-51033277 ]

[3]Ilya Arkhipov, Anatoly Medetsky, “Putin says he hasn’t sent Russian mercenaries to Libya”, BNN Bloomberg, 11 January 2020. [Online at:  https://www.bnnbloomberg.ca/putin-says-he-hasn-t-sent-russian-mercenaries-to-libya-1.1372457 ]

[4] David D. Kirkpatrick, “Russian snipers, missiles and warplanes try to tilt Libyan war”, The York Times, 7 November 2019. [Online at: https://www.nytimes.com/2019/11/05/world/middleeast/russia-libya-mercenaries.html ]

[5] David D. Kirkpatrick, Ibid.

[6]Abdulkader Assad, “Army official: Russian Wagner Group mercenaries have started pulling out of Tripoli frontlines”, The Libya Observer, 12 January 2020. [Online at: https://www.libyaobserver.ly/news/army-official-russian-wagner-group-mercenaries-have-started-pulling-out-tripoli-frontlines ]

[7] “Libya’s rival leaders fail to make deal in Moscow talks”, zamanalwsl.net, 13 January 2020. [Online at:  https://en.zamanalwsl.net/news/article/51135/ ]

[8] “Putin, Merkel discuss preparations for Berlin international conference on Libya-Kremlin”, TASS, 13 January 2020. [Online at: https://tass.com/world/1108053 ]

[9] “Putin holds telephone talks with Crown Prince of Abu Dhabi on Libyan issue, says Kremlin, TASS, 11 January 2020. [Online at:  https://tass.com/politics/1107375 ]

[10] “Putin discusses situation in Libya with Italian PM Conte-Kremlin”, TASS, 12 January 2020. [Online at: https://tass.com/politics/1107605 ]

[11] Yury Barmin, “Russia’s endgame in Libya” , Aljazeera, 11 July 2019. [Online at: https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/russia-strategy-libya-190710070457901.html ]

[12] Yury Barmin, Ibid.

[13]Rinat Sagdiev, Aidan Lewis, “Update 1-Exclusive-Supplies of banknotes from Russia to east Libya accelerated this year-data” Reuters, 29 October 2019. [Online at: https://www.reuters.com/article/libya-economy/update-1-exclusive-supplies-of-banknotes-from-russia-to-east-libya-accelerated-this-year-data-idUKL8N27E3HN ] 

[14]“Malta seized Russia-printed banknotes en route to Haftar’s forces in Eastern Libya”, Libyan Express, 2 November 2019. [Online at: https://www.libyanexpress.com/malta-seized-russia-printed-banknotes-en-route-to-haftars-forces-in-eastern-libya/ ]

[15]Anas El Gomati, “Russia’s role in the Libyan civil war gives it leverage over Europe”, Foreign Policy, 18 January 2020. [Online at: https://foreignpolicy.com/2020/01/18/russia-libyan-civil-war-europe/ ]

[16]Ibid

Διάβασε με