Ο EastMed, η Ρωσία και οι πραγματικότητες της αγοράς ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο

Του Μιχάλη Διακαντώνη

Η συνάντηση του Ευρωπαίου Επιτρόπου για θέματα Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής,  Miguel Arias Canete, με τους Υπουργούς Ενέργειας του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου και τον Υπουργό Οικονομικής Ανάπτυξης της Ιταλίας στο Τελ Αβίβ, κατέληξε σε μια προκαταρκτική συμφωνία για την κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EastMed pipeline) για τον οποίο έχουμε κάνει λόγο σε προηγούμενο άρθρο μας. Ο αγωγός αυτός ανήκει στα έργα κοινού ενδιαφέροντος της Ε.Ε. και αναμένεται να συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής, η κατασκευή του όμως θα εξαρτηθεί τόσο από τεχνικούς παράγοντες όσο –κυρίως- και απ’ το πόσο ανταγωνιστικός μπορεί να καταστεί σε σχέση με εναλλακτικά ενεργειακά σχέδια.

 

Η Ρωσία εδραιώνει τη θέση της στην Ευρώπη

Την ίδια στιγμή που η Ε.Ε. διακηρύσσει την επιθυμία της να αναζητήσει  διαφορετικές πηγές και οδεύσεις για τις ποσότητες φυσικού αερίου που εισάγει, η Ρωσία μεθοδικά εδραιώνει την παρουσία της ως βασικός ενεργειακός προμηθευτής της Ευρώπης.  Πριν δύο περίπου εβδομάδες, έλαβαν τέλος οι διετείς σκληρές διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Gazprom σχετικά με τις κατηγορίες που αντιμετώπιζε η δεύτερη για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Η προκαταρκτική συμφωνία, δίνει τη δυνατότητα στην Gazprom να συνεχίσει να προμηθεύει με το αέριο της την Ευρώπη, αλλά με βάση πιο ανταγωνιστικούς όρους. Οι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των ρωσοκινεζικών αγωγών, η απειλή εισαγωγής στην Ευρώπη του σχιστολιθικού αμερικανικού αερίου, αλλά και το πρόστιμο ύψους 8€ δις που θα αντιμετώπιζε η Gazprom, την έκαναν να αντιληφθεί ότι η Γηραιά Ήπειρος αποτελεί την βασική αγορά-στόχο και την ώθησαν να προσαρμοστεί αποτελεσματικά στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις (άρση εμποδίων μεταφοράς και μεταπώλησης του αερίου και χαμηλότερες τιμές που βασίζονται λιγότερο στις τιμές του πετρελαίου).

Επιπλέον, διαφαίνεται ότι η επέκταση της χωρητικότητας του ήδη υφιστάμενου ρωσογερμανικού αγωγού Nordstream (το έργο που φέρει την ονομασία “Nordstream 2”) είναι πολύ πιθανόν να πραγματοποιηθεί. Σ’ αυτό το συμπέρασμα οδηγούν δύο γεγονότα: Πρώτον, η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιτρέψει την επέκταση της πρόσβασης της Gazprom στον αγωγό OPAL, o οποίος και διοχετεύει το ρωσικό αέριο που λαμβάνει απ’ τον Nordstream στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη[1]. Δεύτερον,  η πρόθεσή της Ε.Ε. να διαπραγματευτεί με τη Ρωσία μέσω των κρατών την υλοποίηση του Nordstream 2[2], καθώς υπάρχει αμφιβολία αν οι όροι του Τρίτου Ενεργειακού Πακέτου μπορούν να εφαρμοστούν σε υπεράκτιους αγωγούς, όπως ο Nordstream. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση που το έργο πραγματοποιηθεί, η Ρωσία θα συνεχίσει να προμηθεύει μελλοντικά το 30-40% του αερίου της Ευρώπης, ενώ οι απώλειες εσόδων για Πολωνία, Ουκρανία και Σλοβακία απ’ τα τέλη διέλευσης θα είναι σημαντικά. Εντός των κόλπων της Ε.Ε., φαίνεται να προκύπτει διάσταση απόψεων μεταξύ των χωρών της Βαλτικής και της Ανατολικής Ευρώπης που επιθυμούν τη μείωση της εξάρτησης απ’ το ρωσικό αέριο και της Γερμανίας, η οποία επιδιώκει την τροφοδοσία της με φθηνή ενέργεια, προκειμένου η βιομηχανία της να συνεχίσει να είναι ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο.

Η Ρωσία, όμως, επιθυμεί να επεκταθεί και στην αγορά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς σχεδιάζει την υλοποίηση του αγωγού Turkishstream, o οποίος αν κατασκευαστεί θα τροφοδοτεί την Ιταλία μέσω του αγωγού Poseidon (προσφάτως υπογράφηκε σχετικό μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ Gazprom και Eni[3]), ενώ η Gazprom έχει προτείνει να τροφοδοτήσει σε δεύτερο στάδιο και τον Διαδριατικό αγωγό (TAP)[4], παρότι ο συγκεκριμένος αγωγός είχε αρχικά σχεδιαστεί για να για να αποκλείσει το ρωσικό αέριο απ’ τις ευρωπαϊκές αγορές.

Οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο

Στην Ανατολική Μεσόγειο, κάθε χώρα αναπτύσσει τη δική της στρατηγική προκειμένου να μπορέσει να ανταποκριθεί στον οξυμένο ανταγωνισμό που αναμένεται να διαμορφωθεί μελλοντικά στην αγορά ενέργειας. Το Ισραήλ, παράλληλα με τη λύση του EastMed, διερευνά και άλλες εναλλακτικές επιλογές. To γιγαντίαιο ισραηλινό κοίτασμα Leviathan, αναμένεται να ικανοποιήσει πρωτίστως την εσωτερική αγορά του Ισραήλ και την Ιορδανία (υπήρξε συμφωνία προ 5μήνου με την εθνική εταιρεία ηλεκτρισμού της Ιορδανίας), αλλά σε δεύτερη φάση εξετάζεται και η αγορά της Τουρκίας. Οι διευθυντές των ισραηλινών εταιρειών Delek και Avner που κατέχουν περίπου το 45% του κοιτάσματος, πρόσφατα δήλωσαν ότι εντός της επόμενης τετραετίας θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένας αγωγός μήκους 500 χλμ. που θα μεταφέρει το αέριο προς την Τουρκία[5]. Ήδη το ισραηλινό αέριο απ’ το κοίτασμα Tamar μεταφέρεται προς την Ιορδανία και πωλείται εκεί με τη μεσολάβηση μιας αμερικανικής εταιρείας, προκειμένου να μην προκληθούν περαιτέρω πολιτικές εντάσεις στις διαχρονικά οξυμένες ισραηλινο-ιορδανικές σχέσεις[6], ενώ πριν λίγες ημέρες φαίνεται να υπήρξε και συμφωνία εξαγωγής αερίου προς την Αίγυπτο[7]. Για τα κοιτάσματα Karish και Tanin που αποκτήθηκαν απ’ την ελληνική Energean αναμένονται οι μελέτες σχεδιασμού και ανάπτυξης για να αρχίσει η παραγωγή το 2020.

 Στη χώρα των Φαραώ, η επιτάχυνση των διαδικασιών ανάπτυξης του Ζohr, οι νέες ανακαλύψεις στην περιοχή του Νείλου αλλά και οι ακόμα μεγαλύτερες μελλοντικές προσδοκίες για την ανεύρεση σημαντικών ενεργειακών κοιτασμάτων, θα καταστήσουν τη χώρα εξαγωγέα αερίου μέχρι το 2020. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η Ρωσία θα έχει παρουσία και στην Αίγυπτο, μέσω της εξαγοράς του 30% των δικαιωμάτων του Zohr απ’  την Rosneft. Στον Λίβανο, οι διαδικασίες για την οργάνωση του πρώτου γύρου αδειοδοτήσεων έχουν ξεκινήσει, όμως η πολιτική ένταση με το Ισραήλ αυξάνεται ξανά εξαιτίας της ύπαρξης διαφιλονικούμενων θαλασσίων ζωνών[8].

Η Κύπρος, εν μέσω των συζητήσεων για το Κυπριακό και των απειλών της Τουρκίας σε περίπτωση που συνεχιστούν οι έρευνες υδρογονανθράκων, υπογράφει επίσημα συμφωνίες με ξένες εταιρείες για την έρευνα και εκμετάλλευση στα οικόπεδα 6 (Εni-Total), 8 (Eni) και 10 (ExxonMobil-Qatar Petroleum), ενώ το προσεχές διάστημα θα αρχίσουν οι έρευνες και στο οικόπεδο 11, για το οποίο υπάρχουν μεγάλες προσδοκίες λόγω της γεωγραφικής  του συγγένειας με το Ζohr της Αιγύπτου.

Τέλος, κινητικότητα παρουσιάζεται και στην Ελλάδα, καθώς έχει εκφραστεί ενδιαφέρον για συνεργασία με τα ΕΛΠΕ από οκτώ ξένες εταιρείες (όπως η Total, η Shell, η Repsol κ.α.) για τις περιοχές Άρτας-Πρέβεζας και Βορειοδυτικής Πελοποννήσου, ενώ προγραμματίζονται και σεισμικές έρευνες για τα οικόπεδα 2 (βορειοδυτικά της Κέρκυρας) και 10 (Κυπαρισσιακός Κόλπος). Ανάλογες έρευνες αναμένεται να πραγματοποιηθούν νοτίως της Κέρκυρας, στο νότιο Κρητικό και στο Θρακικό Πέλαγος, ενώ η ισπανική Repsol αγόρασε και το 60% των παραχωρήσεων έρευνας υδρογονανθράκων από την Energean για τα Ιωάννινα και την Αιτωλοακαρνανία.

Τα δεδομένα των αγορών και η ανάγκη για ρεαλιστικές και προσαρμοστικές λύσεις

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της BP, η ευρωπαϊκή ζήτηση αερίου θα αυξάνεται μόνο κατά 0,7% ανά έτος για την επόμενη 20 ετία, εξαιτίας της χρήσης φθηνού άνθρακα, της επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αλλά και της αύξησης της ενεργειακής αποδοτικότητας. Παράλληλα, οι ανάγκες για εισαγωγές αερίου θα φθάσουν στο 80% το 2035, καθώς τα ευρωπαϊκά κοιτάσματα αερίου θα αρχίσουν να εξαντλούνται.[9] Αυτό σημαίνει, ότι θεωρητικά οι αγορές ενέργειας είναι ανοικτές σε ευκαιρίες. Όμως, οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου θα έχουν μελλοντικά να αντιμετωπίσουν έντονο ανταγωνισμό τόσο απ’ την Ρωσία, που θα εξακολουθήσει να είναι ο φθηνότερος προμηθευτής στην Ευρώπη και θα θελήσει να επεκτείνει το δίκτυο αγωγών της, όσο και απ’ τις ΗΠΑ που επιθυμούν να προωθήσουν στις παγκόσμιες αγορές το σχιστολιθικό τους αέριο.

Οι Ευρωπαίοι δείχνουν, εν τοις πράγμασι,  να προτιμούν κυρίως την φθηνή και αδιάλειπτη παροχή αερίου σε σχέση με τη διαφοροποίηση των πηγών. Αυτό σημαίνει ότι το κυπριακό και το ελληνικό αέριο, θα πρέπει να προσφερθούν μελλοντικά σε ανταγωνιστικές τιμές. Οι καθυστερήσεις στις διαδικασίες ανάθεσης και ανάπτυξης των κοιτασμάτων, αλλά και η αδυναμία επίτευξης συνεργειών που θα προσδώσουν οικονομίες κλίμακας, θα είναι καταδικαστικές για το ενεργειακό μέλλον των δύο χωρών, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος τα κοιτάσματα να μείνουν αναξιοποίητα για δεκαετίες, έως ότου οι τιμές της αγοράς κάνουν ξανά πρόσφορη την εκμετάλλευσή τους. Αυτό που θα πρέπει να αποτελέσει άμεση προτεραιότητα, είναι η ικανοποίηση των εγχώριων αναγκών ώστε να μειωθεί το κόστος για τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία και να εξοικονομηθούν κρατικοί πόροι.

Στο άμεσα ορατό μέλλον, οι παγκόσμιες αγοράς ενέργειας προβλέπεται να έχουν άφθονη ενέργεια και συνεπώς είναι δύσκολο να παρατηρήσουμε υπεβολικές αυξήσεις των τιμών του αερίου. Συνεπώς, η αισιοδοξία που δημιουργείται από συμπράξεις όπως αυτές που αφορούν τον αγωγό EastMed, πρέπει να συνοδεύεται από την απαραίτητη ευελιξία και μετριοπάθεια που υπαγορεύουν τα δεδομένα της διεθνούς αγοράς ενέργειας.

---

[1] https://sputniknews.com/europe/201703071051328495-gazprom-opal-russia-eu/

[2][2] http://www.reuters.com/article/us-russia-gazprom-eu-pipeline-idUSKBN17104F

[3] http://www.protothema.gr/greece/article/664801/rosia-meso-elladas-i-parohi-tou-rosikou-fusikou-aeriou-stin-italia-/

[4] http://www.naturalgasworld.com/gazprom-could-join-tap-upon-completion-open-season-35615

[5] http://aaenergyterminal.com/news.php?newsid=11124999

[6] http://www.haaretz.com/israel-news/business/1.774758

[7] https://www.middleeastmonitor.com/20170327-israel-discusses-gas-export-to-egypt/#.WNjSKYc-PZJ.twitter

[8] http://gulfnews.com/news/mena/lebanon/lebanon-protests-israeli-plan-to-annex-maritime-area-1.2000685#.WNlZsX_f290.twitter

[9] http://in-cyprus.com/gazprom-in-europe/

Διάβασε με

Η κυπριακή ΑΟΖ: σενάρια και εκτιμήσεις

της Μελάνθης Λουκαΐδου

 

Μετά το πέρας της ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας με τις εταιρείες που συμμετείχαν στον γ’ γύρο αδειόδοτησης και μετά την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου για τις τελικές υπογραφές, το ενδιαφέρον εστιάζεται πλέον τόσο στο πρόγραμμα των γεωτρήσεων, όσο και στα πιθανά σενάρια αξιοποίησης των θαλάσσιων κοιτασμάτων.

Αρχικώς, τονίζεται ότι η γεωστρατηγική και οικονομική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου έχει αναβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια χάρη στην ανακάλυψη του μεγάλου κοιτάσματος φυσικού αερίου Λεβιάθαν στην ΑΟΖ του Ισραήλ το 2010. Ακολούθως, το 2015 η ιταλική ENI ανακάλυψε ένα ακόμη τεράστιο κοίτασμα φυσικού αερίου στην περιοχή, το επονομαζόμενο Ζορ, εντός της αιγυπτιακής ΑΟΖ.

Στην περίπτωση της Κύπρου η παρουσία και μόνο ενεργειακών κολοσσών όπως οι εταιρείες Exxon-Mobil, Total, Eni και Qatar Petroleum οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πιθανόν να υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις για ποσότητες φυσικού αερίου, ίσως και πετρελαίου στα θάλασσια οικόπεδα της κυπριακής ΑΟΖ. Υπενθυμίζεται ότι η αμερικανική Exxon-Mobil είναι η μεγαλύτερη εταιρεία έρευνας, εξόρυξης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στον κόσμο, ενώ η Qatar Petroleum International αποτελεί τη μεγαλύτερη εταιρεία στην υγροποίηση φυσικού αερίου. Τα μέχρι στιγμής δεδομένα στην ΑΟΖ της Κύπρου έχουν ως εξής: τα οικόπεδα 2, 3 και 9 έχει αναλάβει η ιταλική ENI με την κορεατική εταιρεία KOGAS, τα οικόπεδα 6 και 11 έχουν αποδοθεί στην κοινοπραξία ENI και TOTAL, τα δικαιώματα του 8 έχει κερδίσει η ENI, αυτά του οικοπέδου 10 η Exxon-Mobil σε συνεργασία με την Qatar Petroleum, ενώ το οικόπεδο 12 που συνορεύει με την ισραηλινή ΑΟΖ και βρίσκεται 34 χιλιόμετρα δυτικά του κοιτάσματος φυσικού αερίου Leviathan έχει αναλάβει η αμερικανική Noble Energy.

 

Πιθανά σενάρια

 

Είναι πασιφανές ότι το κάθε σενάριο, από όσα ακολουθούν, εμπεριέχει σημαντικά οφέλη αλλά ταυτόχρονα μπορεί να ενέχει και κινδύνους για την Κυπριακή Δημοκρατία. Η εντατικοποίηση των ερευνητικών γεωτρήσεων για ανακάλυψη νέων κοιτασμάτων αποτελεί μονόδρομο και στο επιθυμητό σενάριο που αυτές ευοδωθούν, με τις τελικές καταγραφές να επιτρέπουν εξαγώγιμη χρήση, ορισμένες πιθανές προτάσεις είναι οι ακόλουθες:

α) Τερματικός σταθμός υγροποίησης στην Κύπρο (LNG)[1]

Για την ίδια την Κυπριακή Δημοκρατία η πρόταση αυτή αποτελεί την καλύτερη επιλογή τόσο από οικονομική, όσο και από γεωπολιτική άποψη. Από οικονομικής απόψεως, το σενάριο αυτό θα προσδώσει σημαντικά οφέλη στην κοινωνία με άνοιγμα νέων θέσεων εργασίας και ευκαιριών, χαμηλότερες τιμές και εξασφαλίζοντας τη δεδομένη ενεργειακή αυτάρκεια της μικρής, σε έκταση και αριθμό, κυπριακής αγοράς. Από γεωπολιτικής άποψης, η Κυπριακή Δημοκρατία φαίνεται να ενισχύεται μέσω του σεναρίου αυτού ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ θα τονίζεται και ο ρόλος της στο πλαίσιο των περιφερειακών συνεργασιών στο χώρο της ανατολικής Μεσογείου. Από την άλλη, τα μειονεκτήματα που προκύπτουν είναι σαφώς το υψηλό κόστος κατασκευής ενός τέτοιου έργου και ο χρόνος.

β) Αγωγός με Αίγυπτο

Η προσπάθεια ενεργειακής σύνδεσης μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου έχει ενδυναμωθεί, από τη μια πλευρά, εξαιτίας της ενδυνάμωσης των διμερών περιφερειακών σχέσεων μεταξύ Λευκωσίας και Καϊρου και από την άλλη, λόγω του τουρκικού αναθεωρητισμού που χαρακτηρίζει την εξωτερική πολιτική της Άγκυρας. Η συμφωνία καθορισμού των ΑΟΖ Κύπρου και Αιγύπτου το 2003, η αιγυπτιακή αγορά, η προοπτική της περιοχής σε κοιτάσματα καθώς και η διεθνής στήριξη που απολαμβάνει το καθεστώς του στρατηγού αλ Σίσι στην Αίγυπτο είναι παράγοντες που συγκαταλέγονται στα θετικά της πρότασης. Στα αρνητικά, ωστόσο, πρέπει να προσμετρηθούν η πολιτική ρευστότητα στη χώρα, η ισλαμική τρομοκρατία στη χερσόνησο του Σινά και η εγγύτητά της με αποσταθεροποιημένα κράτη στα οποία δρουν εξτρεμιστικές οργανώσεις. Γενικότερα, τα μακροχρόνια προβλήματα της περιοχής της Μέσης Ανατολής οφείλουν να εξεταστούν σε ένα τέτοιο σενάριο.

γ) Αγωγός με Ιορδανία

Ο αγωγός με την Ιορδανία μέσω Ισραήλ αποτελεί επιλογή εάν το Τελ Αβίβ επιλέξει την εξαγωγή του δικού του φυσικού αερίου ανατολικά. Στα θετικά του εν λόγω σεναρίου είναι η γεωγραφική εγγύτητα, το χαμηλό κόστος που θα παρουσιάσει η κατασκευή και το ήδη υπάρχον δίκτυο μεταφοράς του Ισραήλ. Στα αρνητικά πρέπει να συνυπολογισθούν ότι η ελληνική πλευρά μένει, ενδεχομένως, εκτός σχεδιασμών. Επίσης, οφείλει να καταγραφεί η μικρή δυναμική της αγοράς της Ιορδανίας, ενώ είναι μάλλον βέβαιο το ενδεχόμενο ο αγωγός να υλοποιηθεί μέσω Τουρκίας.

δ) Αγωγός με Τουρκία

Πρωτίστως, είναι σημαντικό να γίνει λόγος για το γεγονός ότι η εξάρτηση της Κύπρου από την Τουρκία σε ενεργειακό, οικονομικό και κατ’ επέκταση πολιτικό επίπεδο εγκυμονεί σοβαρότατους και άμεσους κινδύνους για τη Λευκωσία. Παρά το ίσως μοναδικό θετικό του μικρού κόστους κατασκευής του αγωγού μέσω κατεχομένων, το σενάριο προϋποθέτει την οριστική λύση του κυπριακού αλλά και το σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Εντούτοις, χωρίς καμιά αμφιβολία ο σεβασμός προς το κυπριακό κράτος απουσιάζει από τον τουρκικό δημόσιο λόγο από ιδρύσεως του κράτους το 1960.

 

Εν συνεχεία, στην περίπτωση αγωγού της κυπριακής ΑΟΖ με το ισραηλινό κοίτασμα Leviathan και το τουρκικό λιμάνι Ceyhan, πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι τα ενεργειακά και κατ’επέκταση γεωπολιτικά δεδομένα στην περιοχή θα αλλάξουν ριζικά. Πέραν του γεγονότος ότι αποκλείεται αυτομάτως το τρίτο σενάριο, μια τέτοια πρόταση θα αποτελούσε αρνητική εξέλιξη για την πρόταση του αγωγού East-Med που θα αναφερθεί πιο κάτω. Με το σενάριο αγωγού Κύπρου διαμέσου Τουρκίας, το οποίο αξίζει να αναφερθεί βρίσκει ή τουλάχιστον έβρισκε υποστηρικτές πολιτικούς του κυπριακού δημόσιου βίου (!), η Άγκυρα θα αποτελεί ένα δυναμικά ενεργό παίκτη στα ενεργειακά δρώμενα της ανατολικής Μεσογείου, με το Ισραήλ να διαφαίνεται ως μόνιμος σύμμαχός της. Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να εξετάσει το σενάριο της διαφοροποίησης των υπαρχουσών κυπρο-ισραηλινών σχέσεων, οι οποίες ενδεχομένως να διαφοροποιηθούν από τη σημερινή τους κατάσταση.[2] Στο Ισραήλ υπάρχει, βεβαίως, η συζήτηση γύρω από ένα τέτοιο σενάριο με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, ως φαίνεται, να αναγνωρίζουν τους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς κινδύνους που περιέχει η πρόταση αυτή στο κομμάτι της ενεργειακής ασφάλειας. Ωστόσο, τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά πλεονεκτήματα από την κατασκευή του εν λόγω αγωγού που θα ενώνει την Τουρκία με το Ισραήλ είναι δεδομένα τα οποία εξετάζουν και πιθανώς προκρίνουν τεχνοκράτες και εταιρείες με επιχειρήματα το χαμηλό κόστος και το σύντομο χρονικό διάστημα περάτωσης ενός τέτοιου εγχειρήματος.

 

Η περίπτωση του αγωγού East-Med και η τετραμερής στο Τελ Αβίβ

 

Στο πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής ασφάλειας της ΕΕ για εξεύρεση εναλλακτικών πηγών τροφοδοσίας της ευρωπαϊκής αγοράς, ένας αγωγός που θα συνδέει το Ισραήλ με την Κύπρο και ακολούθως την Ελλάδα με την Ευρώπη θα έχει σημαντικά πλεονεκτήματα για την Κυπριακή Δημοκρατία. Ο αγωγός East-Med υπενθυμίζεται ότι περιλαμβάνεται στη λίστα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τα Έργα Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος (Projects of Common Interest) βάσει του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 347/2013.[3] Στα θετικά της πρότασης αυτής προσμετρώνται η ενίσχυση του ενεργειακού -και όχι μόνο- δεσμού της Λευκωσίας με το Τελ Αβίβ και την Αθήνα υπό τη θεσμική μάλιστα ομπρέλα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα αρνητικά συνυπολογίζονται, αναντίρρητα, η απουσία ανακήρυξης της ελληνικής ΑΟΖ με αυτή της Κύπρου, η ήδη υπάρχουσα συζήτηση μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας και σαφώς το υψηλό κόστος του αγωγού εξαιτίας του μεγάλου βάθους της θάλασσας στη λεκάνη της νοτιοανατολικής Μεσογείου.

 

Η Κοινή Διακήρυξη που υπεγράφη στο Τελ Αβίβ στις αρχές του τρέχοντος μηνός προνοεί την παρακολούθηση και στήριξη του έργου του αγωγού East-Med και την εξέταση των όρων για την απαραίτητη διακυβερνητική συμφωνία ως προς την επίσπευση της κατασκευής του.[4] Στη συνάντηση παρευρέθηκαν ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Μιγκέλ Αρίας Κανιέτε, ο Έλληνας Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Γιώργος Σταθάκης, ο Κύπριος Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού Γιώργος Λακκοτρύπης, ο Υπουργός Οικονομικής Ανάπτυξης της Ιταλίας Κάρλο Καλέντα και ο Ισραηλινός Υπουργός Εθνικών Υποδομών, Ενέργειας και Υδάτινων Πόρων Γιουβάλ Στάινιτζ.

Η διακήρυξη προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι τα συμβαλλόμενα μέρη στηρίζουν τη μετατροπή της ανατολικής Μεσογείου σε έναν εναλλακτικό διάδρομο φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Επιπλέον, το έργο του East-Med συμπληρώνει άλλες επιλογές εξαγωγών υπό αξιολόγηση όμως ταυτόχρονα αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για την εξαγωγή προς την ευρωπαϊκή αγορά μέρους των υφιστάμεων αποθεμάτων αερίου της νοτιοανατολικής Μεσογείου.

 

Διαπραγματευτική ισχύς Κυπριακής Δημοκρατίας

 

Παρά τα όποια πιθανά ή λιγότερο πιθανά σενάρια και προτάσεις συζητώνται αναφορικά με τους τρόπους αξιοποίησης των κοιτασμάτων της περιοχής, η διείσδυση ενεργειακών κολοσσών όπως οι Exxon-Mobil, ΕΝΙ, ΤOTAL και Qatar Petroleum στην κυπριακή ΑΟΖ αυξάνει τη γεωπολιτική αξία και τις οικονομικές προοπτικές της Κ.Δ.[5] Από τη μια, ενισχύεται η διαπραγματευτική ισχύς του κράτους ιδιαίτερα στις συνομιλίες και από την άλλη, ενισχύεται και ο ρόλος του στο πλαίσιο των περιφερειακών τριμερών ή τετραμερών συνεργασιών στην ανατολική Μεσόγειο με Ελλάδα, Αίγυπτο, Ισραήλ, Λίβανο και Ιορδανία.

Παράλληλα, η παρουσία Αμερικανών, Γάλλων, Ιταλών και Καταρινών δυσχεραίνει πιθανές επιθετικές ενέργειες της Άγκυρας σε ύδατα και θαλάσσια τεμάχια στα οποία δραστηριοποιούνται οι πιο πάνω και διακυβεύονται ισχυρά συμφέροντα. Χαρακτηριστική ήταν η επισήμανση του Αμερικανού διπλώματη και συντονιστή του State Department για την ενέργεια, Amos Hochstein, σε συνέντευξή του στην «Κ» όπου υποστήριξε ότι «η Τουρκία μπορεί να μη σέβεται την ΑΟΖ της Κύπρου, τη σέβονται όμως οι ΗΠΑ».[6] Πρόσφατα, επίσης, οι αποκαλύψεις των WikiLeaks είχαν δώσει στο φως της δημοσιότητας την ενόχληση του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών, επί Χ. Κλίντον, για την παρουσία τουρκικών πολεμικών σκαφών στην κυπριακή ΑΟΖ κατά τη διάρκεια γεωτρήσεων της αμερικανικής εταιρείας Noble Energy. Πιο συγκεκριμένα, στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο συμβούλου της πρώην Αμερικανίδας ΥΠΕΞ σημειωνόταν ενδεικτικά ότι «τουρκικά πλοία εξακολουθούν να επιχειρούν εντός κυπριακών υδάτων και να διεξάγουν παράνομες στρατιωτικές ασκήσεις περίπου 60 χιλιόμετρα από την εξέδρα γεωτρήσεων της Noble Energy», ζητώντας μάλιστα να καταστεί σαφές ότι «η ασφάλεια των Αμερικανών πολιτών βρίσκεται σε κίνδυνο». Στο ίδιο πνεύμα και η ανάλυση Γάλλου αξιωματούχου στην «Κ» όταν με αφορμή την εμπλοκή της γαλλικής TOTAL στα της κυπριακής ΑΟΖ ξεκαθάρισε ότι η Γαλλία θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο και υπενθύμισε ότι το γαλλικό αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle βρίσκεται στην περιοχή[7].

Η γεωπολιτική υπεραξία της Κύπρου αποτελεί μια σταθερή παράμετρο στη διεθνή πολιτική[8], μεταβαλλόμενη βεβαίως ανάλογα με τις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα τόσο στο ευρύτερο διεθνές σύστημα όσο και στο υποσύστημα της Μέσης Ανατολής και της γειτνιάζουσας περιοχής. Το «πάντρεμα» της γεωγραφίας με την πολιτική και η ανάδειξη των συμφερόντων της Κυπριακής Δημοκρατίας όχι μόνο όσον αφορά τα ενεργειακά, αλλά και το εθνικό πρόβλημα είναι αυτό που καλούνται να υποστηρίξουν, να υπηρετήσουν και να εξασφαλίσουν προς όφελος του λαού στην περιοχή τόσο ο διπλωματικός παράγοντας όσο και η πολιτική ηγεσία. Η ενεργειακή πολιτική ασφάλειας στην ανατολική Μεσόγειο αποτελεί κλειδί για την αξιοποίηση των στρατηγικών σχεδιασμών της Λευκωσίας στο οικονομικό σκέλος και ταυτόχρονα στο διαπραγματευτικό τραπέζι για την ασφάλεια και την επιβίωση του ίδιου του κράτους σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο περιφερειακό και διεθνές περιβάλλον.

---

[1] Αμπαρτζίδης, Ι., Αποστόλου, Α., «Φυσικό Αέριο και Κυπριακή Δημοκρατία: Σενάρια και εκτιμήσεις», The Huffington Post, 23/3/2017

[2] Ό.π.

[3] Insider.gr, «Έως το 2025, ο στόχος ολοκλήρωσης του East Med», 3/4/2017

[4] Newsit.com.cy, «Τετραμερής Eastmed: Αυτά προβλέπει η Κοινή Διακήρυξη», 3/4/2017

[5] Έλλις, Α., «Οι ενεργειακοί κολοσσοί στην κυπριακή ΑΟΖ», Η Καθημερινή, 2/1/2017

[6] Ό.π.

[7] Ό.π.

[8] Γιαλλουρίδης, Χ., «Η γεωπολιτική υπεραξία της Κύπρου», Foreign Affairs, The Hellenic Edition, 3/21/2005

Διάβασε με

Κίνδυνος ανθρωπιστικής κρίσης λόγω επιθέσεων σε κατοικημένες περιοχές στο Donbass

της Έλλης Παναγοπούλου

 

Μια σειρά αλυσιδωτών γεγονότων έχουν θέσει κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης στην Ανατολική Ουκρανία, συγκεκριμένα στην περιοχή του Donbass. Σύμφωνα με το ουκρανικό υπουργείο κοινωνικής πολιτικής ο αριθμός αυτών που έχουν εγκαταλείψει τις πόλεις τους εξαιτίας του πολέμου έχει ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο^[1]. Στην περιοχή του Donetsk περισσότεροι από 9.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από όταν άρχισαν οι εχθροπραξίες τον Απρίλιο του 2014. Η προσάρτηση της Κριμαίας (Crimea) από τους Ρώσους σηματοδότησε την ένταση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Πιο συγκεκριμένα, η αστάθεια στην περιοχή ξεκίνησε το Μάρτιο του 2014 με κάποιες ρωσόφωνες και αντικυβερνητικές ομάδες στα νοτιοανατολικά της Ουκρανίας, στις περιφέρειες του Donetsk και του Luhansk,  να απαιτούν την ανεξαρτησίας τους από αυτή ή την ένωση τους με τη Ρωσία μέσω διαδηλώσεων και συγκρούσεων με τα εθνικά ουκρανικά στρατεύματα. Η κλιμάκωση των εντάσεων οδήγησε σε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των αποσχιστικών δυνάμεων των αυτοανακηρυχθέντων Λαϊκών Δημοκρατιών του Donetsk και του Luhansk καθώς και της ουκρανικής κυβέρνησης. Μετά από μια περίοδο κυβερνητικής αστάθειας ακολούθησε πλήθος διαδηλώσεων καταλήψεις δημοσίων κτηρίων και συμπλοκές σωμάτων ασφάλειας με αντικυβερνητικούς ρωσόφωνες διαδηλωτές, οι οποίοι ζητούσαν δημοψηφίσματα, με αποτέλεσμα οι εντάσεις να βρίσκονται σε εξέλιξη και οι ειρηνευτικές συμφωνίες να μην έχουν καμία πρακτική εφαρμογή μέχρι και σήμερα. Ο πόλεμος στο Donbass, δηλαδή η ένοπλη σύρραξη στην Ανατολική Ουκρανία χαρακτηρίζεται από συνεχείς παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για αυτό και γίνεται λόγος για μια κρίση μεγάλης κλίμακας, μια ανθρωπιστική κρίση^[2].

Η κατάσταση επιδεινώνεται διαρκώς, αφού και οι δύο πλευρές^[3] δεν επιδεικνύουν σεβασμό και προβαίνουν σε συνεχείς παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Συμβάσεων της Γενεύης. Ακόμα, επιβεβαιώνεται η προειδοποίηση του Βοηθού του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών (Η.Ε) για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα περί ύπαρξης ανθρωπιστικής κρίσης, η οποία θα οφείλεται στη αποτυχία λειτουργίας κοινωνικών υπηρεσιών στην περιοχή και στην έξοδο κύματος ανθρώπων από τις πληγείσες περιοχές^[4].

Επιπλέον, οι επανειλημμένες αποτυχημένες προσπάθειες, που έχουν πραγματοποιηθεί για την επίλυση των διαφορών τους και την επίτευξη της κατάπαυσης του πυρός μέσω συχνών συναντήσεων και συμφωνιών, που υπογράφηκαν, έχουν δυσχεράνει το κλίμα που επικρατεί. Πιο συγκεκριμένα, οι σημαντικότερες συναντήσεις, δηλαδή η Συνάντηση στο Μινσκ (Minsk) στις 10 Φεβρουαρίου 2015, η Συνάντηση στο Βερολίνο στις 19 Οκτωβρίου 2016 και η Συνάντηση στο Μινσκ στις 29 Νοεμβρίου 2016 έχουν καταστήσει την εφαρμογή των ειρηνευτικών Συμφωνιών Μινσκ αναποτελεσματική, αφού δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος και συνεχίζονται οι παραβιάσεις ως προς το περιεχόμενο τους.  Σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού η σύγκρουση στην Ανατολική Ουκρανία χαρακτηρίστηκε ως «πόλεμος»,  γεγονός το οποίο επιτρέπει τη δυνατότητα πραγματοποίησης ερευνών για εγκλήματα πολέμου^[5]. Όπως είναι γνωστό ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός είναι ο θεματοφύλακας των Συνθηκών της Γενεύης για τη θέσπιση κανόνων και την προστασία του δικαίου του πολέμου. Με το χαρακτηρισμό «πόλεμος» επιρρίπτεται νομική ευθύνη στα μέρη της σύγκρουσης για όποια εγκλήματα πολέμου διαπράττει η κάθε πλευρά χωρίς δυνατότητα παραγραφής ή απαλλαγής από αυτήν^[6]. Επειδή υπεύθυνα, όμως, για τον επίσημο χαρακτηρισμό μιας σύρραξης είναι τα Ηνωμένα Έθνη (Η.Ε), που για μεγάλο χρονικό διάστημα χαρακτήριζαν τη σύρραξη ως «εμφύλια», η εφαρμογή των κανόνων και αρχών του ανθρωπιστικού δικαίου αφορούσε μόνο την Ουκρανία και τους αυτονομιστές. Η αποφυγή από τα Η.Ε του χαρακτηρισμού της σύγκρουσης ως «διεθνή» οδήγησε στις 14 Νοεμβρίου 2015 στην έκδοση από τον Ο.Η.Ε μιας νέας έκθεσης με θέμα «η Ρωσία εμπλεκόμενη στις ένοπλες συγκρούσεις στην Ουκρανία»^[7]. Σε αυτή για πρώτη φορά ο εισαγγελέας του Ποινικού Δικαστηρίου κήρυξε την κατάσταση στην Ανατολική Ουκρανία ως «ένοπλη σύγκρουση» μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με αποτέλεσμα η Ρωσία να έχει επίσημα πλέον ευθύνη για τις πράξεις της.  Πρόσφατα το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εκκίνησε δίκη έπειτα από την προσφυγή της Ουκρανίας κατά της Ρωσίας την οποία είχε καταθέσει μέσα Ιανουαρίου 2017^[8].                                                             

Όλα τα μέρη της σύγκρουσης ανεξαιρέτως έχουν παραβιάσει τους κανόνες του ανθρωπιστικού δικαίου και έχουν διαπράξει πλήθος σοβαρών εγκλημάτων. Αναλυτικότερα, η Διεθνής μη Κυβερνητική Οργάνωση, Human Rights Watch^[9] (Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) σε δηλώσεις της είχε εκδηλώσει την ανησυχία της για τη χρήση μη καθοδηγημένων πυραύλων Grad κατά αμάχων από τον ουκρανικό στρατό, τις φιλοκυβερνητικές παραστρατιωτικές δυνάμεις και τους αντάρτες, καθιστώντας σαφές ότι η χρήση μη ελεγχόμενων ρουκετών παραβιάζει τους κανόνες του ανθρωπιστικού δικαίου, του δικαίου του πολέμου και μπορεί να συγκαταλεχθεί στα εγκλήματα πολέμου^[10]. Επιβεβαίωση της χρήσης των συγκεκριμένων ρουκετών συνιστούν οι επιθέσεις κατά αμάχων στο σιδηροδρομικό σταθμό Donetsk στις 21 Ιουλίου, στην περιοχή Kuibyshivskyi στις 19 Ιουλίου, και στην περιοχή Petrovskyi και Marynivka στις 12 Ιουλίου της πόλης Donetsk^[11]. Μια ακόμη, παράλληλη έκθεση της Human Rights Watch επιβεβαίωσε την εκτεταμένη χρήση βομβών διασποράς σε όλη την περιοχή του Donbass από τις ουκρανικές κυβερνητικές δυνάμεις τον Οκτώβρη 2014^[12], όπλο το οποίο στις περισσότερες χώρες^[13] έχει απαγορευτεί λόγω του μεγάλου καταστροφικού του χαρακτήρα και των σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πράγματι, παρόλο που η Ουκρανία αρνήθηκε τη χρήση οποιωνδήποτε πυρομαχικών διασποράς, η χρήση αυτών επιβεβαιώθηκε από τον ΟΑΣΕ το Φεβρουάριο 2015 με το χτύπημα στην οδό Izvestkova στην πόλη Luhansk και την απώλεια αρκετών αμάχων^[14].                 Ακόμα, εκτός από τις μαζικές εκτελέσεις, που αναφέρονται στην έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας^[15], από τις φιλορωσικές και ουκρανικές δυνάμεις, στο «White book of crimes» περιγράφονται εκτεταμένα οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα εγκλήματα του ουκρανικού στρατού και των οργανώσεων, που δρούσαν στην περιοχή^[16]. Από την άλλη πλευρά τον Δεκέμβριο του 2015 καταγράφονται για πρώτη φορά σε μια ερευνητική έκθεση^[17] οι δράστες των εγκλημάτων πολέμου των ρωσικών δυνάμεων, οι οποίοι θα υπαχθούν στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης^[18], οι θάνατοι που έχει καταγραφεί και οι μαρτυρίες των κρατουμένων όπως η παραμονή σε άθλιες συνθήκες διαβίωσης, ο υπερπληθυσμός στα κελιά, η μη προσφορά νερού για μέρες. Η ληστεία και ο εξαναγκασμός σε βίαιες ή ανήθικες πράξεις, επιβεβαιώνουν τις σοβαρές παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σε αυτές ανήκουν και τα σωματικά και ψυχολογικά βασανιστήρια, η κακοποίηση και η απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση. Επιπρόσθετα, το 2014 εκδόθηκε από την Υπηρεσία Ασφάλειας της Ουκρανίας ένας χάρτης με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που διαπράχθηκαν από αυτονομιστές, κυρίως αναφερόμενος σε στρατόπεδα κράτησης και ομαδικούς τάφους^[19].                   

  Μια συνήθης πρακτική, που ακολούθησαν όλα τα μέρη της σύγκρουσης και συνιστά σοβαρή παραβίαση των Συνθηκών της Γενεύης, είναι όπως προαναφέρθηκε η προσφυγή στα βασανιστήρια, στις απαγωγές, στις εκτελέσεις και γενικά σε κάθε συμπεριφορά που συνιστά απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. Αρχικά, σύμφωνα με την Έκθεση «Ρωσικά Εγκλήματα Πολέμου στην Ανατολική Ουκρανία»^[20] οι κρατούμενοι επιβεβαίωσαν ότι ξυλοκοπήθηκαν, μαχαιρώθηκαν, πυροβολήθηκαν ή κρεμάστηκαν από τα άκρα τους. Αναφέρουν ότι υπέστησαν ακρωτηριασμούς, βασανιστήρια εικονικών εκτελέσεων και καταναγκαστικές πράξεις, όπως τον καθαρισμό και την ταφή των νεκρών. Επιπλέον, η ομηρία και οι απαγωγές είναι το επόμενο στοιχείο που χαρακτηρίζει όχι μόνο τους ανθρώπους των Δημοκρατιών του Donetsk και του Luhansk αλλά και τους δημοσιογράφους, τους εθελοντές και τους πολιτικούς αρχηγούς διάφορων οργανώσεων, που δρουν στην περιοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επίθεση ανταρτών στις 9 Μαΐου 2014 στη Διεθνή Επιτροπή του Γραφείου του Ερυθρού Σταυρού καταλαμβάνοντας μεγάλα αποθέματα ιατρικών προμηθειών και συλλαμβάνοντας εφτά με εννέα εργαζόμενους του Οργανισμού. Οι αιχμάλωτοι κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία, κρατήθηκαν, απελευθερώθηκαν την επόμενη μέρα με έναν από αυτούς να έχει δεχτεί βαρύ ξυλοδαρμό^[21]. Την πρακτική των απαγωγών και βασανιστηρίων επιβεβαιώνει  και η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας^[22] εστιάζοντας στον πολιτικό παράγοντα, καθώς υποστηρίζει ότι μέσω αυτής της συμπεριφοράς μόνο θα καταφέρουν οι ένοπλες ομάδες να ασκήσουν τον φόβο και τον έλεγχο του τοπικού πληθυσμού.                                                   

Εκτός από τις προαναφερθείσες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων σημειώνονται παραβιάσεις της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης και τίθεται υπό αμφισβήτηση η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης. Σύμφωνα με στοιχεία της μη κυβερνητικής οργάνωσης Freedom House η Ουκρανία βρίσκεται στην 4^η θέση στη λίστα των 10 χώρων, που χαρακτηρίζονται από τον μεγαλύτερο περιορισμό της ελευθερίας του τύπου και του λόγου παγκοσμίως^[23]. Η μετάβαση της χώρας το 2006 από την κατάταξη των χωρών με ελεύθερα μέσα ενημέρωσης στην κατάταξη των χωρών το 2014 με ανελεύθερα^[24] συνδυάζεται και επιβεβαιώνεται με νέα γεγονότα βίας και απειλών στο προσκήνιο^[25].

Αναλυτικότερα, από το 2014, έτος κατά το οποίο οι φιλορωσικές δυνάμεις καταλαμβάνουν τη χερσόνησο της Κριμαίας και ύστερα τις περιοχές Donetsk και του Luhansk, μαζί με την άσκηση πολιτικού ελέγχου προσπάθησαν να ρυθμίσουν ή να διακόψουν την πρόσβαση στις τηλεπικοινωνίες. Λόγω αυτού υπήρξαν ορισμένες διαταραχές στο διαδίκτυο και την κινητή συνδεσιμότητα και άμεσες πιέσεις στους παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου με σκοπό να κλείσουν ή να μπλοκάρουν την εκάστοτε πηγή ενημέρωσης. Ακόμα, οι ουκρανικές αρχές έθεσαν τέρμα στις «αποσχιστικές» και «εξτρεμιστικές» εκφράσεις, που εκφράζονταν στο διαδίκτυο μέσω προστίμων ή κλίσεων, κρατήσεων ή φυλάκισης υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο απειλείται η εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η φυλάκιση ενός Ουκρανού χρήστη στο Chernihiv, ο οποίος καταδικάστηκε το 2016 σε πέντε χρόνια φυλάκισης, επειδή εξέφρασε την επιθυμία του για αλλαγή του ουκρανικού εδάφους ή των κρατικών συνόρων. Τέλος, σοβαρότατη ανησυχία για την ιδιωτική ζωή και την ασφάλεια των δημοσιογράφων προέρχεται από τις συνεχείς πιέσεις και τους εκφοβισμούς των ουκρανικών εθνικιστικών κομματικών δυνάμεων σχετικά με τον τρόπο υποβολής και παρουσίασης εκθέσεων, που αφορούν τη σύγκρουση. Συγκεκριμένα, το κλίμα γίνεται πιο τεταμένο τον Μάιο 2016, όταν μια ουκρανική εθνικιστική ιστοσελίδα, η «Mirotvorets» (Peacemaker), δημοσίευσε μια λίστα με τα ονόματα και τα στοιχεία επικοινωνίας των δημοσιογράφων, που έχουν δεσμευτεί να αναφέρουν ως «συνεργούς των τρομοκρατών» τους ανθρώπους, που κατοικούν  στην αυτοαποκαλούμενη Δημοκρατία του Donetsk. Σε αυτό συναινεί και η δολοφονία του γνωστού δημοσιογράφου Pavel Sheremet τον Ιούλιο 2016, ο οποίος ζούσε υπό συνθήκες πίεσης ένα χρόνο και προηγουμένως είχε φυλακιστεί^[26].                                 

Συμπερασματικά, η κρίση στο Donbass με την πάροδο του χρόνου γίνεται ολοένα και σοβαρότερη με συνεχείς παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθιστώντας την ανθρωπιστική απάντηση και επέμβαση απαραίτητη, ώστε να αποτραπεί η διάπραξη επιπλέον εγκλημάτων πολέμου. Η διάσταση της ανθρωπιστικής κρίσης επεκτείνεται εκτός από τα βασανιστήρια, την απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και τον περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης και σε τομείς όπως άθλιες συνθήκες διαβίωσης, βίαια και αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών και περιορισμό άσκησης πολιτικών δικαιωμάτων. Η προσπάθεια αποκοπής των δύο αυτοαποκαλούμενων Δημοκρατιών του Donetsk και του Luhansk από την Ουκρανία φαίνεται να πραγματοποιείται σταδιακά με την επίσημη  προσωρινή αναγνώριση των διαβατηρίων τους από τη Ρωσία^[27]. Η ίδια υποστηρίζει ότι η αναγνώριση αυτών δεν συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου ούτε των Συμφωνιών του Μινσκ αλλά ανθρωπιστική αναγκαιότητα, καθώς κυριαρχεί σκληρή τοπική αντίσταση, αύξηση των μεταναστευτικών ρευμάτων προς τη χώρα και πλήθος αιτημάτων ασύλου και απόκτησης καθεστώτος πρόσφυγα από τους κατοίκους στο Donbass. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί περαιτέρω ανησυχίες για τη μετέπειτα μορφή και ενότητα των ουκρανικών εδαφών, καθώς υπάρχουν υποψίες για πιθανό παραδειγματισμό αυτής της πρακτικής και σε άλλες περιοχές της χώρας με αποτέλεσμα την πιθανή σταδιακή αποδιάρθρωση της χώρας.

---

[1] Προέρχονται κυρίως από το Donbass και την Crimea. Βλ. Euronews, «Οι εσωτερικά εκτοπισμένοι της Ουκρανίας και οι νέες τους ζωές». Διαθέσιμο σε http://gr.euronews.com/2017/03/07/donbass-couple-set-up-home-near-kyiv-after-fleeing-conflict {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[2] Ως ανθρωπιστική κρίση, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, είναι κατανοητή μια κατάσταση κατά την οποία υπάρχει μια ασυνήθιστη και γενικευμένη απειλή για την ανθρώπινη ζωή, την υγεία ή τη διαβίωση. Οι κρίσεις αυτές εμφανίζονται συνήθως στο πλαίσιο μιας υφιστάμενης κατάστασης έλλειψης προστασίας, κατά την οποία μια σειρά από προ-υπάρχοντες παράγοντες (φτώχεια, ανισότητα, έλλειψη πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες) επιδεινώνονται από μια φυσική καταστροφή ή ένοπλη σύρραξη, πολλαπλασιάζοντας τις καταστροφικές συνέπειες.

[3]  Παραβιάσεις σημειώνονται και από την πλευρά της ουκρανικής κυβέρνησης και από την πλευρά των αντικυβερνητικών ομάδων. Αν και σε πολλές περιπτώσεις οι αντάρτες χρηματοδοτούνταν από τη Ρωσία, η ίδια μέχρι να χαρακτηριστεί η σύγκρουση ως «διεθνής» δεν μπορούσε να θεωρηθεί μέρος αυτής. Από τις 15 Νοεμβρίου 2016 η Ρωσία είναι επίσημο μέλος της σύγκρουσης και έχει νομική ευθύνη για τις πράξεις της.

Ειδικότερα βλ.: Center of Strategic and International Studies, “New UN report: Russia involved in "armed conflict" in Ukraine” The Ukraine Crisis Timeline, 15 November 2016. Διαθέσιμο σε http://ukraine.csis.org/#501 {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[4] Reuters ,Gareth Jones and Gabriela Baczynska, “U.N. sees abductions, intimidation of election officials in Ukraine”, 19 May 2014. Διαθέσιμο σε http://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-election-un-idUSBREA4I0JF20140519 {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[5]  Tom Miles, “Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment,” Reuters, 22 July 2015. Διαθέσιμο σε  http://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722 {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[6]  Ibid.

[7]  Center of Strategic and International Studies, “New UN report: Russia involved in "armed conflict" in Ukraine”. Ibid.

[8]Euromaidan Press, Kravchenko V., “Ukraine vs. Russia in The Hague”. Διαθέσιμο σε http://euromaidanpress.com/2017/03/14/ukraine-vs-russia-in-the-hague/ {{Ημερομηνία πρόσβασης 29/03/2017}.

[9] Βλ. https://www.hrw.org/about

 

[10]  Human Rights Watch, “Ukraine: Unguided Rockets Killing Civilians” 24 July 2014. Διαθέσιμο σε https://www.hrw.org/news/2014/07/24/ukraine-unguided-rockets-killing-civilians{Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017} and Human Rights Watch, “Russia Must Recognize Ukraine Rebels' Human Rights Abuses”, 6 August 2014. Διαθέσιμο σε https://www.hrw.org/news/2014/08/06/russia-must-recognize-ukraine-rebels-human-rights-abuses {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[11]  Ibid.

[12]  Human Rights Watch “Ukraine: Widespread Use of Cluster Munitions”, 20 October 2014. Διαθέσιμο σε  https://www.hrw.org/news/2014/10/20/ukraine-widespread-use-cluster-munitions {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[13]  Η Ουκρανία δεν έχει υπογράψει την Σύμβαση του 2008 για την απαγόρευση χρήσης Πυρομαχικών Διασποράς.

[14] Organization for Security and Co-operation in Europe, “Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 3 February 2015: Civilians killed and wounded in strike with cluster munitions in Izvestkova Street in Luhansk city,” 3 February 2015. Διαθέσιμο σε  http://www.osce.org/ukraine-smm/138906 {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[15]Amnesty International, “Eastern Ukraine conflict: Summary killings, misrecorded and misreported,”, 20 October 2014.

Διαθέσιμο σε https://www.amnesty.org/en/latest/news/2014/10/eastern-ukraine-conflict-summary-killings-misrecorded-and-misreported/ and Amnesty International, Annual Report.  “Ukraine 2016/201,” Διαθέσιμο σε https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/ {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[16] Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, “White Book on violations of human rights and the rule of law in Ukraine”, July- November 2014. Διαθέσιμο σε http://www.saloniki.mid.ru/White_Book.pdf and  Russia Today, “White Book of crimes’: Report on war crimes by pro-Kiev forces in Donbass released in English,”, 10 February 2016. Διαθέσιμο σε https://www.rt.com/news/332047-war-crimes-ukraine-book/{Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[17] Euromaidan Press, “Evidence on perpetrators of war crimes in Russia’s war in Donbas to be submitted to The Hague”, 24 December 2015. Διαθέσιμο σε http://euromaidanpress.com/2015/12/24/new-report-russias-war-crimes-and-perpetrators-in-ukraine-2014/https://www.rt.com/news/332047-war-crimes-ukraine-book/ {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[18] Euromaidan Press, “Hague receives report on Russia’s war crimes in Ukraine”, 25 April 2016. Διαθέσιμο σε http://euromaidanpress.com/2016/04/25/the-report-on-russias-war-crimes-in-ukraine-conveyed-to-the-hague/#arvlbdata {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[19] Censor Net ,“Security Service to Create "Death Map" of Mass Graves and Terrorist Concentration Camps”, 3 October 2014. Διαθέσιμο σε  http://en.censor.net.ua/news/305447/security_service_to_create_death_map_of_mass_graves_and_terrorist_concentration_camps {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[20]  Βλ. υποσημείωση 13 και 14. {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[21] Deutsche Welle, “Red Cross hostages 'freed' in Donetsk, eastern Ukraine” 10 May 2014. Διαθέσιμο σε  http://www.dw.com/en/red-cross-hostages-freed-in-donetsk-eastern-ukraine/a-17626580 {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[22] Amnesty International, “Ukraine: Mounting evidence of abduction and torture”, 11 July 2014. Διαθέσιμο σε  https://www.amnesty.org/en/latest/news/2014/07/ukraine-mounting-evidence-abduction-and-torture/ {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[23] 112 International, “Freedom of speech in Ukraine: the country moves down in the world ratings” 2 June 2016. Διαθέσιμο σε  http://112.international/article/freedom-of-speech-in-ukraine-the-country-moves-down-in-the-world-ratings-5530.html {Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[24]  Ibid.

[25]Amnesty International, Annual Report, “Ukraine 2016/2017”. Διαθέσιμο σε  https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/

Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[26]Freedom House, Report: “Ukraine Country Profile” 2016. Διαθέσιμο σε https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2016/ukraine{Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

[27]Russia Today,  “Putin Recognizes Docs of Donetsk, Lugansk Republics 'for Humanitarian Reasons'” 20 February 2017. Διαθέσιμο σε https://sputniknews.com/europe/201702201050860622-putin-russia-donetsk-lugansk-passports/ Ημερομηνία πρόσβασης 28/03/2017}.

 

 

Διάβασε με